Wanneer kom ik vrij? Voorwaardelijke invrijheidstelling

Rotterdam- Als je door de rechter bent veroordeeld tot een gevangenisstraf, is een belangrijke vraag hoe lang je in de gevangenis moet blijven. Als ik tien jaar krijg, zit ik dan ook echt tien hele jaren in de gevangenis? Was er niet een wettelijke regel dat je na twee derde van je straf onder voorwaarden vrijkomt? In deze bijdrage probeer ik een antwoord te geven op de vraag wat voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.) is, wanneer je daarvoor in aanmerking komt en wat er misschien gaat veranderen aan de v.i.

Hoe de v.i. nu is geregeld
De wettelijke regeling van de v.i. houdt in dat je niet de hele gevangenisstraf die je door de rechter opgelegd hebt gekregen hoeft uit te zitten. Uitgangspunt van de v.i.-regeling is dat veroordeelden met een straf van meer dan een jaar in aanmerking komen voor v.i. Als je bent veroordeeld tot een gevangenisstraf van meer dan 1 jaar maar ten hoogste 2 jaar word je voorwaardelijk in vrijheid gesteld wanneer je ten minste 1 jaar hebt vastgezeten en als je van de rest van je gevangenisstraf ten minste een derde hebt uitgezeten. Als je bent veroordeeld tot een gevangenisstraf van meer dan 2 jaar dan kom je in aanmerking voor v.i. wanneer je twee derde van je straf hebt uitgezeten.

Voorwaarden aan de invrijheidstelling
De naam v.i. zegt het al, je krijgt voorwaarden waar je je aan moet houden als je voorwaardelijk in vrijheid wordt gesteld. Als algemene voorwaarde geldt dat je tot het einde van je proeftijd geen delicten mag plegen. Daarnaast kunnen ook bijzondere voorwaarden worden gesteld. Als je bijzondere voorwaarden gesteld krijgt dan geldt altijd dat je mee moet werken aan het vaststellen van jouw identiteit en aan het reclasseringstoezicht. Verder kunnen verschillende bijzondere voorwaarden worden gesteld, zoals een contactverbod, een locatieverbod, een meldingsplicht en meewerken aan urinecontroles. Er kunnen nog meer bijzondere voorwaarden worden gesteld, als deze maar jouw gedrag betreffen. Het is dus erg verschillend per persoon welke bijzondere voorwaarden jij bij jouw v.i. gesteld krijgt.

Duur v.i.
De duur van de v.i. wordt bepaald aan de hand van het deel van de gevangenisstraf die je nog moet uitzitten. Aan een v.i. zit een proeftijd gekoppeld en deze proeftijd gaat in op de dag van de vrijlating. De duur van de proeftijd is altijd minimaal 1 jaar, dus ook als je nog minder dan 1 jaar gevangenisstraf over hebt. Soms bepaalt het OM de duur van de proeftijd. Sinds 1 januari 2018 kan het OM aan de rechter vragen om de proeftijd 1 keer met maximaal 2 jaar te verlengen en in uitzonderlijke situaties kan de proeftijd door de rechter telkens met maximaal 2 jaar worden verlengd.

Wanneer geen v.i.
Er zijn een paar situaties wanneer je niet in aanmerking komt voor v.i. Ten eerste word je niet voorwaardelijk in vrijheid gesteld als je een (gedeeltelijk) voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd hebt gekregen. Daarnaast kan het OM bij de rechter vragen om uitstel of afstel van de v.i. De v.i. kan worden uit- of afgesteld wanneer je in een tbs-kliniek zit en langer moet worden verpleegd, wanneer je je ernstig hebt misdragen in de P.I., wanneer je ontsnapt bent of dat hebt geprobeerd, als er een te groot risico is dat je misdrijven zal plegen, wanneer je aangeeft je niet te willen houden aan de voorwaarden of als je een straf uitzit die door een buitenlandse rechter is opgelegd. Daarnaast kan het OM aan de rechter vragen om de v.i. geheel of gedeeltelijk te herroepen of te schorsen als je je niet aan de voorwaarden houdt. Dit betekent dat je weer terug de gevangenis in moet.

Hoe de v.i. misschien straks wordt geregeld
De minister voor Rechtsbescherming heeft begin dit jaar in een wetsvoorstel voorgesteld om de v.i.-regeling te veranderen. Over dit wetsvoorstel moet nog gestemd worden door de Tweede en Eerste Kamer, dus het is nog niet zeker of de v.i.-regeling echt gaat veranderen. Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen betekent dit voor de v.i.-regeling dat je niet meer na twee derde van je straf in aanmerking komt voor v.i. maar dat je maximaal 2 jaar voor het einde van je straf in aanmerking komt voor v.i. Dit betekent dus dat je langer in de gevangenis moet blijven en dat je dus pas 2 jaar voor het einde van de gevangenisstraf onder voorwaarden veilig kan terugkeren in de samenleving. Als je bijvoorbeeld bent veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf kom je volgens het wetsvoorstel niet meer na twee derde en dus na 8 jaar vrij maar kom je op zijn vroegst na 10 jaar pas vrij.

Nienke Kerssies

Masterstudent Strafrecht,
Masterstudent Toga aan de Maas en
student-assistent sectie Strafrecht aan de
Erasmus Universiteit Rotterdam