You have the right to remain silent

Ernesto Arturo Miranda. Er zijn maar weinig mensen in Nederland die op die naam aanslaan. Bij het lezen van de volgende tekst zal dat anders zijn: “You have the right to remain silent. Anything you say, may be used against you in a court of law”. Die tekst kent bijna iedereen in Nederland die Amerikaanse films of series kijkt. In de zaak tegen deze Miranda waren zijn grondrechten geschonden. Sindsdien moeten onder andere deze rechten aan iedere Amerikaanse verdachte bij aanvang van een verhoor worden voorgehouden.

In Nederland is dit zwijgrecht net zo belangrijk. In ons wetboek staat niet voor niets dat voor het verhoor aan de verdachte wordt medegedeeld dat hij niet verplicht is tot antwoorden. Hieraan ligt het beginsel ten grondslag dat geen enkele verdachte verplicht is of gedwongen kan worden aan zijn eigen veroordeling mee te werken.

Een beroep doen op het zwijgrecht gebeurt om verschillende redenen: omdat uitgebreid overleg met een advocaat nog niet heeft plaatsgevonden, omdat onbekend is waarop de verdenking precies betrekking heeft, omdat onbekend is welk belastend bewijsmateriaal de politie heeft verzameld, ter bescherming van andere betrokkenen in de zaak of gewoon omdat de waarheid belastend is. En zo zijn er nog meer terechte redenen om te zwijgen. Bovendien kan een beroep op het zwijgrecht ook ‘effectief’ zijn, omdat de verdachte zelf geen bewijsmateriaal geeft en bij gebrek aan overig bewijs later kan worden vrijgesproken. De hoogste rechter in Nederland heeft ook bepaald dat het zwijgen van een verdachte niet tot het bewijs mag bijdragen. Dat is dus het processuele voordeel van de verdachte.

Er is echter een andere kant. In sommige gevallen is het in het belang van de verdachte om juist wel te verklaren. Een aantal voorbeelden zal dat duidelijk maken. Soms wordt er een DNA-spoor of een vingerafdrukspoor van een verdachte op een plaats delict aangetroffen dat ‘schreeuwt om uitleg’; zoals een bloedspoor in een woning na een inbraak. Als er geen uitleg komt van de verdachte, dan mag de rechter dat in zijn nadeel uitleggen. Ook in witwaszaken kan een verklaring belangrijk zijn. In die zaken geldt tegenwoordig dat het aan de officier van justitie is een vermoeden te onderbouwen dat een voorwerp van misdrijf afkomstig is. Als dat vermoeden er is, dan is het aan de verdachte om een redelijk controleerbare uitleg te geven over de legale herkomst van dat voorwerp. Lukt dat niet, dan kan de rechter witwassen bewezen verklaren. Als een groot contant geldbedrag in een woning wordt aangetroffen waarvan het vermoeden bestaat dat het van misdrijf afkomstig is, dan doet de verdachte er goed aan te verklaren als er iets nuttigs gezegd kan worden over de legale herkomst van dat geldbedrag; het kan bijvoorbeeld over een schenking of een lening gaan. Ook in strafzaken waarbij een verdachte zichzelf of een ander heeft moeten verdedigen tijdens een vechtpartij, is het slim om snel over de toedracht te verklaren. Dan maakt die verdachte de grootste kans dat zijn beroep op noodweer later zal slagen. Verder kan zwijgen ook nadelige consequenties hebben voor de strafmaat; zwijgen kan zorgen voor een hogere straf. Daar staat tegenover dat een verdachte die verantwoordelijkheid neemt door een eerlijke verklaring af te leggen in sommige gevallen kan rekenen op strafvermindering. Zo zijn er meer voorbeelden waarin verklaren wel van belang kan zijn.

Soms heeft zwijgen een goede reden. Soms kan zwijgen ook effectief zijn. Zwijgen is echter niet altijd verstandig. Het is ingewikkeld en er hangt veel van af. Daarom is het belangrijk voor een verdachte om dat altijd eerst te overleggen met een gespecialiseerde advocaat en daarna pas die keuze te maken.

Willem Korteling

Willem Korteling

strafrechtadvocaat bij Knoester Van Der Hut Alberts & Korteling Advocaten